C&aacute;c nền kinh tế ch&acirc;u &Aacute; đang đối mặt với sức &eacute;p gia tăng khi đồng đ&ocirc; la Mỹ tăng gi&aacute; trong bối cảnh gi&aacute; năng lượng leo thang. Những diễn biến n&agrave;y đang đẩy tiền tệ khu vực v&agrave;o v&ograve;ng xo&aacute;y mất gi&aacute; v&agrave; l&agrave;m lộ r&otilde; những điểm yếu cấu tr&uacute;c.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260403/images/2-14.jpg" style="height:289px; width:600px">

Đ&ocirc; la mạnh l&ecirc;n trong khủng hoảng, khuếch đại c&uacute; sốc năng lượng

Cuộc xung đột tại Trung Đ&ocirc;ng đ&atilde; l&agrave;m gi&aacute;n đoạn nghi&ecirc;m trọng d&ograve;ng chảy năng lượng to&agrave;n cầu, đặc biệt l&agrave; qua eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiến lược đối với dầu v&agrave; kh&iacute; đốt. Khi nguồn cung bị thu hẹp, gi&aacute; năng lượng tăng vọt, tạo ra c&uacute; sốc lan rộng tới c&aacute;c nền kinh tế phụ thuộc nhiều v&agrave;o nguồn cung nhập khẩu, trong đ&oacute; ch&acirc;u &Aacute; l&agrave; khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Tuy nhi&ecirc;n, t&aacute;c động của khủng hoảng kh&ocirc;ng chỉ dừng ở gi&aacute; h&agrave;ng h&oacute;a. Một yếu tố mang t&iacute;nh hệ thống đang khuếch đại c&uacute; sốc n&agrave;y l&agrave; sự tăng gi&aacute; của đ&ocirc; la Mỹ. Trong bối cảnh bất ổn địa ch&iacute;nh trị gia tăng, d&ograve;ng vốn to&agrave;n cầu c&oacute; xu hướng t&igrave;m đến c&aacute;c t&agrave;i sản an to&agrave;n, khiến đ&ocirc; la Mỹ trở n&ecirc;n hấp dẫn hơn với nh&agrave; đầu tư. Khi đ&oacute;, c&aacute;c nền kinh tế ch&acirc;u &Aacute; kh&ocirc;ng chỉ phải trả gi&aacute; cao hơn cho năng lượng, m&agrave; c&ograve;n phải đối mặt với chi ph&iacute; nhập khẩu tăng th&ecirc;m do đồng nội tệ suy yếu.

Khoảng 90% thương mại h&agrave;ng h&oacute;a to&agrave;n cầu, bao gồm dầu v&agrave; kh&iacute; đốt, được định gi&aacute; bằng đ&ocirc; la Mỹ. Điều n&agrave;y khiến c&aacute;c quốc gia nhập khẩu năng lượng rơi v&agrave;o thế bất lợi k&eacute;p: gi&aacute; h&agrave;ng h&oacute;a tăng trong khi sức mua của đồng nội tệ giảm. &Ocirc;ng Kenneth Rogoff, gi&aacute;o sư kinh tế tại Harvard, nhận định rằng việc gi&aacute; dầu tăng khi tỷ gi&aacute; đ&atilde; yếu sẵn l&agrave; một c&uacute; đ&aacute;nh &ldquo;đầy đau đớn&rdquo;, phản &aacute;nh t&iacute;nh chất chồng ch&eacute;o của c&aacute;c c&uacute; sốc kinh tế hiện nay.

Tỷ gi&aacute; suy yếu lan rộng, thị trường t&agrave;i ch&iacute;nh chịu &aacute;p lực

Những &aacute;p lực n&agrave;y nhanh ch&oacute;ng được phản &aacute;nh tr&ecirc;n thị trường ngoại hối, nơi c&aacute;c đồng tiền ch&acirc;u &Aacute; đồng loạt suy yếu. Đồng won H&agrave;n Quốc rơi xuống mức thấp nhất kể từ sau cuộc khủng hoảng t&agrave;i ch&iacute;nh to&agrave;n cầu năm 2008, trong khi đồng rupee của Ấn Độ giảm mạnh, tiến s&aacute;t mốc 95 rupee đổi một đ&ocirc; la - mất khoảng 11% gi&aacute; trị so với c&ugrave;ng kỳ năm trước.

Tại Đ&ocirc;ng Nam &Aacute;, đồng peso Philippines chạm mức thấp kỷ lục, c&ograve;n baht Th&aacute;i Lan rơi xuống đ&aacute;y trong v&ograve;ng 10 th&aacute;ng. Đồng y&ecirc;n Nhật cũng suy yếu đ&aacute;ng kể, vượt ngưỡng 160 y&ecirc;n đổi một đ&ocirc; la - mức yếu nhất trong gần hai năm qua. Những biến động n&agrave;y cho thấy &aacute;p lực tỷ gi&aacute; kh&ocirc;ng c&ograve;n mang t&iacute;nh cục bộ m&agrave; đ&atilde; lan rộng tr&ecirc;n to&agrave;n khu vực.

Song song với thị trường tiền tệ, thị trường t&agrave;i ch&iacute;nh cũng chứng kiến sự điều chỉnh mạnh. Tại Ấn Độ, chỉ số chứng kho&aacute;n ch&iacute;nh đ&atilde; giảm gần 13% kể từ khi chiến sự b&ugrave;ng ph&aacute;t, k&eacute;o theo l&agrave;n s&oacute;ng r&uacute;t vốn v&agrave; tạo th&ecirc;m &aacute;p lực l&ecirc;n đồng nội tệ. Tại H&agrave;n Quốc, lượng b&aacute;n r&ograve;ng cổ phiếu của nh&agrave; đầu tư nước ngo&agrave;i l&ecirc;n tới h&agrave;ng chục ng&agrave;n tỉ won chỉ trong một th&aacute;ng, phản &aacute;nh sự suy giảm niềm tin đối với c&aacute;c t&agrave;i sản rủi ro.

Tuy vậy, mức độ t&aacute;c động kh&ocirc;ng đồng đều giữa c&aacute;c quốc gia. Những nền kinh tế c&oacute; th&acirc;m hụt thương mại lớn, phụ thuộc nhiều v&agrave;o nhập khẩu năng lượng v&agrave; c&oacute; d&ograve;ng vốn dễ biến động - như Philippines hay Th&aacute;i Lan - chịu ảnh hưởng mạnh hơn so với c&aacute;c nước c&oacute; dự trữ ngoại hối lớn hoặc cơ cấu xuất khẩu đa dạng hơn.

Phụ thuộc năng lượng nhập khẩu l&agrave;m lộ điểm yếu cấu tr&uacute;c

Đằng sau những biến động ngắn hạn l&agrave; một vấn đề mang t&iacute;nh cấu tr&uacute;c: sự phụ thuộc k&eacute;o d&agrave;i của ch&acirc;u &Aacute; v&agrave;o năng lượng nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Đ&ocirc;ng. Khi nguồn cung từ khu vực n&agrave;y bị gi&aacute;n đoạn, t&aacute;c động đối với ch&acirc;u &Aacute; kh&ocirc;ng chỉ mạnh hơn m&agrave; c&ograve;n lan tỏa nhanh hơn so với c&aacute;c khu vực kh&aacute;c.

Gi&aacute; dầu Brent đ&atilde; tăng từ khoảng 70 đ&ocirc; la l&ecirc;n hơn 110 đ&ocirc; la mỗi th&ugrave;ng chỉ trong v&ograve;ng một th&aacute;ng, thậm ch&iacute; c&oacute; thời điểm vượt 119 đ&ocirc; la.

Tại Philippines, nơi nhập khẩu tới 90% nhu cầu dầu từ Trung Đ&ocirc;ng, c&aacute;c tổ chức nghi&ecirc;n cứu cảnh b&aacute;o rằng gi&aacute; năng lượng tăng kết hợp với đồng nội tệ suy yếu c&oacute; thể khiến lạm ph&aacute;t gia tăng đ&aacute;ng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến c&aacute;c hộ gia đ&igrave;nh c&oacute; thu nhập thấp. Tại H&agrave;n Quốc, khoảng 70% nguồn cung dầu th&ocirc; phụ thuộc v&agrave;o tuyến vận chuyển qua Hormuz, buộc ch&iacute;nh phủ phải triển khai c&aacute;c biện ph&aacute;p tiết kiệm năng lượng tr&ecirc;n quy m&ocirc; to&agrave;n quốc.

Ở cấp độ vi m&ocirc;, t&aacute;c động của gi&aacute; năng lượng lan rộng đến nhiều lĩnh vực. Tại Th&aacute;i Lan, t&igrave;nh trạng thiếu nhi&ecirc;n liệu diesel đ&atilde; ảnh hưởng đến hoạt động vận tải h&agrave;ng h&oacute;a. Trong khi đ&oacute;, c&aacute;c doanh nghiệp sản xuất v&agrave; n&ocirc;ng nghiệp tại H&agrave;n Quốc phải đối mặt với chi ph&iacute; năng lượng tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh.

D&ograve;ng vốn đảo chiều tạo v&ograve;ng xo&aacute;y bất lợi cho tỷ gi&aacute;

B&ecirc;n cạnh c&uacute; sốc năng lượng, sự dịch chuyển của d&ograve;ng vốn quốc tế đang đ&oacute;ng vai tr&ograve; khuếch đại &aacute;p lực l&ecirc;n tiền tệ ch&acirc;u &Aacute;. Khi nh&agrave; đầu tư r&uacute;t vốn khỏi c&aacute;c thị trường mới nổi v&agrave; chuyển sang c&aacute;c t&agrave;i sản an to&agrave;n hơn, nhu cầu đối với đồng đ&ocirc; la tăng l&ecirc;n, trong khi nguồn cung ngoại tệ tại c&aacute;c nền kinh tế n&agrave;y suy giảm.

Cơ chế n&agrave;y khiến đồng nội tệ mất gi&aacute; nhanh hơn, đồng thời l&agrave;m chi ph&iacute; nhập khẩu - đặc biệt l&agrave; năng lượng - tiếp tục tăng theo. Hệ quả l&agrave; một v&ograve;ng xo&aacute;y bất lợi h&igrave;nh th&agrave;nh: tỷ gi&aacute; suy yếu l&agrave;m gia tăng lạm ph&aacute;t, lạm ph&aacute;t lại l&agrave;m suy giảm niềm tin của nh&agrave; đầu tư, từ đ&oacute; th&uacute;c đẩy d&ograve;ng vốn r&uacute;t ra mạnh hơn.

Tại Th&aacute;i Lan, d&ograve;ng vốn đ&atilde; r&uacute;t khỏi cả thị trường tr&aacute;i phiếu v&agrave; cổ phiếu trong thời gian ngắn, trong khi tại H&agrave;n Quốc, mức b&aacute;n r&ograve;ng của nh&agrave; đầu tư nước ngo&agrave;i đ&atilde; lập kỷ lục mới. Những diễn biến n&agrave;y cho thấy &aacute;p lực kh&ocirc;ng chỉ đến từ yếu tố b&ecirc;n ngo&agrave;i, m&agrave; c&ograve;n từ ch&iacute;nh sự thay đổi trong kỳ vọng của thị trường.

Một yếu tố quan trọng kh&aacute;c l&agrave; sự kh&aacute;c biệt trong ch&iacute;nh s&aacute;ch tiền tệ giữa c&aacute;c khu vực. Trong khi một số nền kinh tế ph&aacute;t triển c&oacute; xu hướng duy tr&igrave; hoặc thắt chặt ch&iacute;nh s&aacute;ch để kiểm so&aacute;t lạm ph&aacute;t, nhiều quốc gia ch&acirc;u &Aacute; lại tỏ ra thận trọng do lo ngại ảnh hưởng đến tăng trưởng. Sự ch&ecirc;nh lệch n&agrave;y l&agrave;m gia tăng sức hấp dẫn của c&aacute;c t&agrave;i sản định gi&aacute; bằng đ&ocirc; la, từ đ&oacute; đẩy nhanh qu&aacute; tr&igrave;nh mất gi&aacute; của c&aacute;c đồng tiền trong khu vực.

Tuy nhi&ecirc;n, cần lưu &yacute; rằng t&igrave;nh h&igrave;nh hiện nay chưa mang t&iacute;nh chất của một cuộc khủng hoảng t&agrave;i ch&iacute;nh to&agrave;n diện như năm 1997. Phần lớn c&aacute;c nước ch&acirc;u &Aacute; hiện &aacute;p dụng tỷ gi&aacute; linh hoạt v&agrave; đ&atilde; t&iacute;ch lũy dự trữ ngoại hối đ&aacute;ng kể, gi&uacute;p đảm bảo dư địa can thiệp v&agrave; duy tr&igrave; nhập khẩu trong bối cảnh biến động. Những yếu tố n&agrave;y gi&uacute;p giảm nguy cơ đổ vỡ hệ thống, d&ugrave; chưa loại bỏ &aacute;p lực từ gi&aacute; năng lượng cao v&agrave; đồng đ&ocirc; la mạnh.

Ch&iacute;nh s&aacute;ch ứng ph&oacute; v&agrave; những đ&aacute;nh đổi kh&oacute; tr&aacute;nh khỏi

Trước những &aacute;p lực chồng chất, c&aacute;c ch&iacute;nh phủ ch&acirc;u &Aacute; đang phải đối mặt với những lựa chọn ch&iacute;nh s&aacute;ch phức tạp. Theo Jahangir Aziz, chuy&ecirc;n gia kinh tế tại JPMorgan, c&acirc;u hỏi then chốt l&agrave; c&aacute;c quốc gia sẽ chọn c&aacute;ch &ldquo;hấp thụ c&uacute; sốc&rdquo; như thế n&agrave;o.

Nếu để đồng tiền mất gi&aacute;, xuất khẩu c&oacute; thể được hưởng lợi nhờ gi&aacute; rẻ hơn tr&ecirc;n thị trường quốc tế. Tuy nhi&ecirc;n, chi ph&iacute; nhập khẩu - đặc biệt l&agrave; năng lượng - sẽ tăng mạnh, k&eacute;o theo lạm ph&aacute;t v&agrave; ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người d&acirc;n. Ngược lại, nếu can thiệp để bảo vệ tỷ gi&aacute;, c&aacute;c ng&acirc;n h&agrave;ng trung ương sẽ phải sử dụng lượng lớn dự trữ ngoại hối hoặc tăng l&atilde;i suất, động th&aacute;i c&oacute; thể l&agrave;m chậm đ&agrave; tăng trưởng kinh tế.

Trong thực tế, nhiều quốc gia đ&atilde; lựa chọn c&aacute;ch tiếp cận kết hợp, bao gồm trợ gi&aacute; nhi&ecirc;n liệu, kiểm so&aacute;t gi&aacute; cả v&agrave; điều chỉnh chi ti&ecirc;u c&ocirc;ng nhằm giảm bớt t&aacute;c động đến người d&acirc;n. Tuy nhi&ecirc;n, những biện ph&aacute;p n&agrave;y đều c&oacute; chi ph&iacute; t&agrave;i kh&oacute;a đ&aacute;ng kể v&agrave; kh&oacute; duy tr&igrave; trong thời gian d&agrave;i, đặc biệt khi khủng hoảng k&eacute;o d&agrave;i.

Sonal Varma, Chuy&ecirc;n gia kinh tế trưởng của Nomura, nhận định rằng kh&ocirc;ng c&oacute; lựa chọn ch&iacute;nh s&aacute;ch n&agrave;o l&agrave; dễ d&agrave;ng trong bối cảnh hiện tại. D&ugrave; lựa chọn phương &aacute;n n&agrave;o, c&aacute;c nền kinh tế cũng sẽ phải chấp nhận những t&aacute;c động ti&ecirc;u cực nhất định l&ecirc;n c&aacute;c biến số vĩ m&ocirc; như tăng trưởng, lạm ph&aacute;t v&agrave; ổn định t&agrave;i ch&iacute;nh.

Triển vọng d&agrave;i hạn v&agrave; c&acirc;u hỏi về vai tr&ograve; của đ&ocirc; la Mỹ

Trong d&agrave;i hạn, những biến động hiện nay c&oacute; thể đặt ra những c&acirc;u hỏi lớn hơn về cấu tr&uacute;c của hệ thống tiền tệ to&agrave;n cầu. Đồng đ&ocirc; la Mỹ vẫn đang tiếp tục khẳng định vai tr&ograve; l&agrave; t&agrave;i sản tr&uacute; ẩn an to&agrave;n trong thời kỳ bất ổn, nhưng ch&iacute;nh sự thống trị n&agrave;y cũng khiến nhiều nền kinh tế trở n&ecirc;n dễ tổn thương trước c&aacute;c c&uacute; sốc b&ecirc;n ngo&agrave;i.

Chuy&ecirc;n gia Kenneth Rogoff cho rằng, ở thời điểm hiện tại nhu cầu cấp b&aacute;ch của c&aacute;c quốc gia ch&acirc;u &Aacute; vẫn l&agrave; đảm bảo đủ nguồn ngoại tệ để nhập khẩu năng lượng v&agrave; duy tr&igrave; hoạt động kinh tế. Tuy nhi&ecirc;n, những kh&oacute; khăn m&agrave; khu vực n&agrave;y phải g&aacute;nh chịu trong năm nay c&oacute; thể khiến đồng đ&ocirc; la trở n&ecirc;n k&eacute;m hấp dẫn hơn trong tương lai.

&ldquo;Bất cứ điều g&igrave; g&acirc;y trở ngại cho thương mại to&agrave;n cầu v&agrave; tạo ra sự rạn nứt địa ch&iacute;nh trị đều g&acirc;y bất lợi cho một loại tiền tệ c&oacute; vị thế thống trị to&agrave;n thế giới&rdquo;, chuy&ecirc;n gia Rogoff nhận định, đồng thời cho biết th&ecirc;m rằng vai tr&ograve; của đồng đ&ocirc; la trong tương lai sẽ được trả lời bởi một c&acirc;u hỏi &ldquo;về niềm tin v&agrave;o Mỹ: Liệu đ&acirc;y c&oacute; c&ograve;n tiếp tục l&agrave; nơi tr&uacute; ẩn an to&agrave;n v&agrave; đối t&aacute;c đ&aacute;ng tin cậy?&rdquo;.

Nguồn: New York Times, Reuters, Nikkei, Bloomberg, Investing

Song Thanh

<a href="https://thesaigontimes.vn/tien-te-chau-a-truoc-gong-kim-tu-do-la-my-va-gia-dau/">Link gốc</a>

 Các nền kinh tế châu Á đang đối mặt với sức ép gia tăng khi đồng đô la Mỹ tăng giá trong bối cảnh giá năng lượng leo thang. Những diễn biến này đang đẩy tiền tệ khu vực vào vòng xoáy mất giá và làm lộ rõ những điểm yếu cấu trúc.

C&aacute;c nền kinh tế ch&acirc;u &Aacute; đang đối mặt với sức &eacute;p gia tăng khi đồng đ&ocirc; la Mỹ tăng gi&aacute; trong bối cảnh gi&aacute; năng lượng leo thang. Những diễn biến n&agrave;y đang đẩy tiền tệ khu vực v&agrave;o v&ograve;ng xo&aacute;y mất gi&aacute; v&agrave; l&agrave;m lộ r&otilde; những điểm yếu cấu tr&uacute;c.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260403/images/2-14.jpg" style="height:289px; width:600px" />

Đ&ocirc; la mạnh l&ecirc;n trong khủng hoảng, khuếch đại c&uacute; sốc năng lượng

Cuộc xung đột tại Trung Đ&ocirc;ng đ&atilde; l&agrave;m gi&aacute;n đoạn nghi&ecirc;m trọng d&ograve;ng chảy năng lượng to&agrave;n cầu, đặc biệt l&agrave; qua eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiến lược đối với dầu v&agrave; kh&iacute; đốt. Khi nguồn cung bị thu hẹp, gi&aacute; năng lượng tăng vọt, tạo ra c&uacute; sốc lan rộng tới c&aacute;c nền kinh tế phụ thuộc nhiều v&agrave;o nguồn cung nhập khẩu, trong đ&oacute; ch&acirc;u &Aacute; l&agrave; khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Tuy nhi&ecirc;n, t&aacute;c động của khủng hoảng kh&ocirc;ng chỉ dừng ở gi&aacute; h&agrave;ng h&oacute;a. Một yếu tố mang t&iacute;nh hệ thống đang khuếch đại c&uacute; sốc n&agrave;y l&agrave; sự tăng gi&aacute; của đ&ocirc; la Mỹ. Trong bối cảnh bất ổn địa ch&iacute;nh trị gia tăng, d&ograve;ng vốn to&agrave;n cầu c&oacute; xu hướng t&igrave;m đến c&aacute;c t&agrave;i sản an to&agrave;n, khiến đ&ocirc; la Mỹ trở n&ecirc;n hấp dẫn hơn với nh&agrave; đầu tư. Khi đ&oacute;, c&aacute;c nền kinh tế ch&acirc;u &Aacute; kh&ocirc;ng chỉ phải trả gi&aacute; cao hơn cho năng lượng, m&agrave; c&ograve;n phải đối mặt với chi ph&iacute; nhập khẩu tăng th&ecirc;m do đồng nội tệ suy yếu.

Khoảng 90% thương mại h&agrave;ng h&oacute;a to&agrave;n cầu, bao gồm dầu v&agrave; kh&iacute; đốt, được định gi&aacute; bằng đ&ocirc; la Mỹ. Điều n&agrave;y khiến c&aacute;c quốc gia nhập khẩu năng lượng rơi v&agrave;o thế bất lợi k&eacute;p: gi&aacute; h&agrave;ng h&oacute;a tăng trong khi sức mua của đồng nội tệ giảm. &Ocirc;ng Kenneth Rogoff, gi&aacute;o sư kinh tế tại Harvard, nhận định rằng việc gi&aacute; dầu tăng khi tỷ gi&aacute; đ&atilde; yếu sẵn l&agrave; một c&uacute; đ&aacute;nh &ldquo;đầy đau đớn&rdquo;, phản &aacute;nh t&iacute;nh chất chồng ch&eacute;o của c&aacute;c c&uacute; sốc kinh tế hiện nay.

Tỷ gi&aacute; suy yếu lan rộng, thị trường t&agrave;i ch&iacute;nh chịu &aacute;p lực

Những &aacute;p lực n&agrave;y nhanh ch&oacute;ng được phản &aacute;nh tr&ecirc;n thị trường ngoại hối, nơi c&aacute;c đồng tiền ch&acirc;u &Aacute; đồng loạt suy yếu. Đồng won H&agrave;n Quốc rơi xuống mức thấp nhất kể từ sau cuộc khủng hoảng t&agrave;i ch&iacute;nh to&agrave;n cầu năm 2008, trong khi đồng rupee của Ấn Độ giảm mạnh, tiến s&aacute;t mốc 95 rupee đổi một đ&ocirc; la - mất khoảng 11% gi&aacute; trị so với c&ugrave;ng kỳ năm trước.

Tại Đ&ocirc;ng Nam &Aacute;, đồng peso Philippines chạm mức thấp kỷ lục, c&ograve;n baht Th&aacute;i Lan rơi xuống đ&aacute;y trong v&ograve;ng 10 th&aacute;ng. Đồng y&ecirc;n Nhật cũng suy yếu đ&aacute;ng kể, vượt ngưỡng 160 y&ecirc;n đổi một đ&ocirc; la - mức yếu nhất trong gần hai năm qua. Những biến động n&agrave;y cho thấy &aacute;p lực tỷ gi&aacute; kh&ocirc;ng c&ograve;n mang t&iacute;nh cục bộ m&agrave; đ&atilde; lan rộng tr&ecirc;n to&agrave;n khu vực.

Song song với thị trường tiền tệ, thị trường t&agrave;i ch&iacute;nh cũng chứng kiến sự điều chỉnh mạnh. Tại Ấn Độ, chỉ số chứng kho&aacute;n ch&iacute;nh đ&atilde; giảm gần 13% kể từ khi chiến sự b&ugrave;ng ph&aacute;t, k&eacute;o theo l&agrave;n s&oacute;ng r&uacute;t vốn v&agrave; tạo th&ecirc;m &aacute;p lực l&ecirc;n đồng nội tệ. Tại H&agrave;n Quốc, lượng b&aacute;n r&ograve;ng cổ phiếu của nh&agrave; đầu tư nước ngo&agrave;i l&ecirc;n tới h&agrave;ng chục ng&agrave;n tỉ won chỉ trong một th&aacute;ng, phản &aacute;nh sự suy giảm niềm tin đối với c&aacute;c t&agrave;i sản rủi ro.

Tuy vậy, mức độ t&aacute;c động kh&ocirc;ng đồng đều giữa c&aacute;c quốc gia. Những nền kinh tế c&oacute; th&acirc;m hụt thương mại lớn, phụ thuộc nhiều v&agrave;o nhập khẩu năng lượng v&agrave; c&oacute; d&ograve;ng vốn dễ biến động - như Philippines hay Th&aacute;i Lan - chịu ảnh hưởng mạnh hơn so với c&aacute;c nước c&oacute; dự trữ ngoại hối lớn hoặc cơ cấu xuất khẩu đa dạng hơn.

Phụ thuộc năng lượng nhập khẩu l&agrave;m lộ điểm yếu cấu tr&uacute;c

Đằng sau những biến động ngắn hạn l&agrave; một vấn đề mang t&iacute;nh cấu tr&uacute;c: sự phụ thuộc k&eacute;o d&agrave;i của ch&acirc;u &Aacute; v&agrave;o năng lượng nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Đ&ocirc;ng. Khi nguồn cung từ khu vực n&agrave;y bị gi&aacute;n đoạn, t&aacute;c động đối với ch&acirc;u &Aacute; kh&ocirc;ng chỉ mạnh hơn m&agrave; c&ograve;n lan tỏa nhanh hơn so với c&aacute;c khu vực kh&aacute;c.

Gi&aacute; dầu Brent đ&atilde; tăng từ khoảng 70 đ&ocirc; la l&ecirc;n hơn 110 đ&ocirc; la mỗi th&ugrave;ng chỉ trong v&ograve;ng một th&aacute;ng, thậm ch&iacute; c&oacute; thời điểm vượt 119 đ&ocirc; la.

Tại Philippines, nơi nhập khẩu tới 90% nhu cầu dầu từ Trung Đ&ocirc;ng, c&aacute;c tổ chức nghi&ecirc;n cứu cảnh b&aacute;o rằng gi&aacute; năng lượng tăng kết hợp với đồng nội tệ suy yếu c&oacute; thể khiến lạm ph&aacute;t gia tăng đ&aacute;ng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến c&aacute;c hộ gia đ&igrave;nh c&oacute; thu nhập thấp. Tại H&agrave;n Quốc, khoảng 70% nguồn cung dầu th&ocirc; phụ thuộc v&agrave;o tuyến vận chuyển qua Hormuz, buộc ch&iacute;nh phủ phải triển khai c&aacute;c biện ph&aacute;p tiết kiệm năng lượng tr&ecirc;n quy m&ocirc; to&agrave;n quốc.

Ở cấp độ vi m&ocirc;, t&aacute;c động của gi&aacute; năng lượng lan rộng đến nhiều lĩnh vực. Tại Th&aacute;i Lan, t&igrave;nh trạng thiếu nhi&ecirc;n liệu diesel đ&atilde; ảnh hưởng đến hoạt động vận tải h&agrave;ng h&oacute;a. Trong khi đ&oacute;, c&aacute;c doanh nghiệp sản xuất v&agrave; n&ocirc;ng nghiệp tại H&agrave;n Quốc phải đối mặt với chi ph&iacute; năng lượng tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh.

D&ograve;ng vốn đảo chiều tạo v&ograve;ng xo&aacute;y bất lợi cho tỷ gi&aacute;

B&ecirc;n cạnh c&uacute; sốc năng lượng, sự dịch chuyển của d&ograve;ng vốn quốc tế đang đ&oacute;ng vai tr&ograve; khuếch đại &aacute;p lực l&ecirc;n tiền tệ ch&acirc;u &Aacute;. Khi nh&agrave; đầu tư r&uacute;t vốn khỏi c&aacute;c thị trường mới nổi v&agrave; chuyển sang c&aacute;c t&agrave;i sản an to&agrave;n hơn, nhu cầu đối với đồng đ&ocirc; la tăng l&ecirc;n, trong khi nguồn cung ngoại tệ tại c&aacute;c nền kinh tế n&agrave;y suy giảm.

Cơ chế n&agrave;y khiến đồng nội tệ mất gi&aacute; nhanh hơn, đồng thời l&agrave;m chi ph&iacute; nhập khẩu - đặc biệt l&agrave; năng lượng - tiếp tục tăng theo. Hệ quả l&agrave; một v&ograve;ng xo&aacute;y bất lợi h&igrave;nh th&agrave;nh: tỷ gi&aacute; suy yếu l&agrave;m gia tăng lạm ph&aacute;t, lạm ph&aacute;t lại l&agrave;m suy giảm niềm tin của nh&agrave; đầu tư, từ đ&oacute; th&uacute;c đẩy d&ograve;ng vốn r&uacute;t ra mạnh hơn.

Tại Th&aacute;i Lan, d&ograve;ng vốn đ&atilde; r&uacute;t khỏi cả thị trường tr&aacute;i phiếu v&agrave; cổ phiếu trong thời gian ngắn, trong khi tại H&agrave;n Quốc, mức b&aacute;n r&ograve;ng của nh&agrave; đầu tư nước ngo&agrave;i đ&atilde; lập kỷ lục mới. Những diễn biến n&agrave;y cho thấy &aacute;p lực kh&ocirc;ng chỉ đến từ yếu tố b&ecirc;n ngo&agrave;i, m&agrave; c&ograve;n từ ch&iacute;nh sự thay đổi trong kỳ vọng của thị trường.

Một yếu tố quan trọng kh&aacute;c l&agrave; sự kh&aacute;c biệt trong ch&iacute;nh s&aacute;ch tiền tệ giữa c&aacute;c khu vực. Trong khi một số nền kinh tế ph&aacute;t triển c&oacute; xu hướng duy tr&igrave; hoặc thắt chặt ch&iacute;nh s&aacute;ch để kiểm so&aacute;t lạm ph&aacute;t, nhiều quốc gia ch&acirc;u &Aacute; lại tỏ ra thận trọng do lo ngại ảnh hưởng đến tăng trưởng. Sự ch&ecirc;nh lệch n&agrave;y l&agrave;m gia tăng sức hấp dẫn của c&aacute;c t&agrave;i sản định gi&aacute; bằng đ&ocirc; la, từ đ&oacute; đẩy nhanh qu&aacute; tr&igrave;nh mất gi&aacute; của c&aacute;c đồng tiền trong khu vực.

Tuy nhi&ecirc;n, cần lưu &yacute; rằng t&igrave;nh h&igrave;nh hiện nay chưa mang t&iacute;nh chất của một cuộc khủng hoảng t&agrave;i ch&iacute;nh to&agrave;n diện như năm 1997. Phần lớn c&aacute;c nước ch&acirc;u &Aacute; hiện &aacute;p dụng tỷ gi&aacute; linh hoạt v&agrave; đ&atilde; t&iacute;ch lũy dự trữ ngoại hối đ&aacute;ng kể, gi&uacute;p đảm bảo dư địa can thiệp v&agrave; duy tr&igrave; nhập khẩu trong bối cảnh biến động. Những yếu tố n&agrave;y gi&uacute;p giảm nguy cơ đổ vỡ hệ thống, d&ugrave; chưa loại bỏ &aacute;p lực từ gi&aacute; năng lượng cao v&agrave; đồng đ&ocirc; la mạnh.

Ch&iacute;nh s&aacute;ch ứng ph&oacute; v&agrave; những đ&aacute;nh đổi kh&oacute; tr&aacute;nh khỏi

Trước những &aacute;p lực chồng chất, c&aacute;c ch&iacute;nh phủ ch&acirc;u &Aacute; đang phải đối mặt với những lựa chọn ch&iacute;nh s&aacute;ch phức tạp. Theo Jahangir Aziz, chuy&ecirc;n gia kinh tế tại JPMorgan, c&acirc;u hỏi then chốt l&agrave; c&aacute;c quốc gia sẽ chọn c&aacute;ch &ldquo;hấp thụ c&uacute; sốc&rdquo; như thế n&agrave;o.

Nếu để đồng tiền mất gi&aacute;, xuất khẩu c&oacute; thể được hưởng lợi nhờ gi&aacute; rẻ hơn tr&ecirc;n thị trường quốc tế. Tuy nhi&ecirc;n, chi ph&iacute; nhập khẩu - đặc biệt l&agrave; năng lượng - sẽ tăng mạnh, k&eacute;o theo lạm ph&aacute;t v&agrave; ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người d&acirc;n. Ngược lại, nếu can thiệp để bảo vệ tỷ gi&aacute;, c&aacute;c ng&acirc;n h&agrave;ng trung ương sẽ phải sử dụng lượng lớn dự trữ ngoại hối hoặc tăng l&atilde;i suất, động th&aacute;i c&oacute; thể l&agrave;m chậm đ&agrave; tăng trưởng kinh tế.

Trong thực tế, nhiều quốc gia đ&atilde; lựa chọn c&aacute;ch tiếp cận kết hợp, bao gồm trợ gi&aacute; nhi&ecirc;n liệu, kiểm so&aacute;t gi&aacute; cả v&agrave; điều chỉnh chi ti&ecirc;u c&ocirc;ng nhằm giảm bớt t&aacute;c động đến người d&acirc;n. Tuy nhi&ecirc;n, những biện ph&aacute;p n&agrave;y đều c&oacute; chi ph&iacute; t&agrave;i kh&oacute;a đ&aacute;ng kể v&agrave; kh&oacute; duy tr&igrave; trong thời gian d&agrave;i, đặc biệt khi khủng hoảng k&eacute;o d&agrave;i.

Sonal Varma, Chuy&ecirc;n gia kinh tế trưởng của Nomura, nhận định rằng kh&ocirc;ng c&oacute; lựa chọn ch&iacute;nh s&aacute;ch n&agrave;o l&agrave; dễ d&agrave;ng trong bối cảnh hiện tại. D&ugrave; lựa chọn phương &aacute;n n&agrave;o, c&aacute;c nền kinh tế cũng sẽ phải chấp nhận những t&aacute;c động ti&ecirc;u cực nhất định l&ecirc;n c&aacute;c biến số vĩ m&ocirc; như tăng trưởng, lạm ph&aacute;t v&agrave; ổn định t&agrave;i ch&iacute;nh.

Triển vọng d&agrave;i hạn v&agrave; c&acirc;u hỏi về vai tr&ograve; của đ&ocirc; la Mỹ

Trong d&agrave;i hạn, những biến động hiện nay c&oacute; thể đặt ra những c&acirc;u hỏi lớn hơn về cấu tr&uacute;c của hệ thống tiền tệ to&agrave;n cầu. Đồng đ&ocirc; la Mỹ vẫn đang tiếp tục khẳng định vai tr&ograve; l&agrave; t&agrave;i sản tr&uacute; ẩn an to&agrave;n trong thời kỳ bất ổn, nhưng ch&iacute;nh sự thống trị n&agrave;y cũng khiến nhiều nền kinh tế trở n&ecirc;n dễ tổn thương trước c&aacute;c c&uacute; sốc b&ecirc;n ngo&agrave;i.

Chuy&ecirc;n gia Kenneth Rogoff cho rằng, ở thời điểm hiện tại nhu cầu cấp b&aacute;ch của c&aacute;c quốc gia ch&acirc;u &Aacute; vẫn l&agrave; đảm bảo đủ nguồn ngoại tệ để nhập khẩu năng lượng v&agrave; duy tr&igrave; hoạt động kinh tế. Tuy nhi&ecirc;n, những kh&oacute; khăn m&agrave; khu vực n&agrave;y phải g&aacute;nh chịu trong năm nay c&oacute; thể khiến đồng đ&ocirc; la trở n&ecirc;n k&eacute;m hấp dẫn hơn trong tương lai.

&ldquo;Bất cứ điều g&igrave; g&acirc;y trở ngại cho thương mại to&agrave;n cầu v&agrave; tạo ra sự rạn nứt địa ch&iacute;nh trị đều g&acirc;y bất lợi cho một loại tiền tệ c&oacute; vị thế thống trị to&agrave;n thế giới&rdquo;, chuy&ecirc;n gia Rogoff nhận định, đồng thời cho biết th&ecirc;m rằng vai tr&ograve; của đồng đ&ocirc; la trong tương lai sẽ được trả lời bởi một c&acirc;u hỏi &ldquo;về niềm tin v&agrave;o Mỹ: Liệu đ&acirc;y c&oacute; c&ograve;n tiếp tục l&agrave; nơi tr&uacute; ẩn an to&agrave;n v&agrave; đối t&aacute;c đ&aacute;ng tin cậy?&rdquo;.

Nguồn: New York Times, Reuters, Nikkei, Bloomberg, Investing

Song Thanh

<a href="https://thesaigontimes.vn/tien-te-chau-a-truoc-gong-kim-tu-do-la-my-va-gia-dau/">Link gốc</a>