Nh&igrave;n bề ngo&agrave;i, thị trường dầu mỏ to&agrave;n cầu đang ở trong t&igrave;nh trạng &ldquo;t&ecirc; liệt&rdquo; khi eo biển Hormuz gần như đ&oacute;ng cửa v&agrave; nhiều nh&agrave; xuất khẩu v&ugrave;ng Vịnh buộc phải cắt giảm sản lượng. Nhưng nghịch l&yacute; l&agrave;, d&ograve;ng dầu vẫn chảy.

<img src="https://static.fireant.vn/Upload/20260414/images/image(1).png" style="height:313px; width:600px" />

Kh&ocirc;ng phải theo c&aacute;ch quen thuộc, minh bạch v&agrave; dễ đo đếm như trước. D&ograve;ng chảy n&agrave;y diễn ra &acirc;m thầm, kh&oacute; theo d&otilde;i, nhưng đủ lớn để ảnh hưởng tới c&aacute;n c&acirc;n cung - cầu to&agrave;n cầu, &iacute;t nhất l&agrave; cho tới trước thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump tuy&ecirc;n bố chặn Eo biển Hormuz.

Trung t&acirc;m của cơ chế đặc biệt n&agrave;y l&agrave; &ldquo;hạm đội b&oacute;ng tối&rdquo; của Iran, một hệ thống logistics ngầm từng được h&igrave;nh th&agrave;nh để n&eacute; trừng phạt, nay đ&atilde; trở th&agrave;nh c&ocirc;ng cụ địa ch&iacute;nh trị đầy sức nặng.

Thực tế, eo biển Hormuz kh&ocirc;ng ho&agrave;n to&agrave;n đ&oacute;ng cửa, m&agrave; đ&atilde; biến đổi th&agrave;nh một &ldquo;h&agrave;nh lang chọn lọc&rdquo;. C&aacute;c t&agrave;u phương T&acirc;y, t&agrave;u chịu sự gi&aacute;m s&aacute;t chặt chẽ về bảo hiểm v&agrave; tu&acirc;n thủ quốc tế gần như kh&ocirc;ng thể đi qua. Nhưng song song với đ&oacute;, một hệ thống kh&aacute;c vẫn vận h&agrave;nh, đ&oacute; l&agrave; c&aacute;c t&agrave;u li&ecirc;n quan tới Iran, t&agrave;u bị trừng phạt hoặc c&oacute; cấu tr&uacute;c sở hữu kh&ocirc;ng minh bạch vẫn di chuyển đều đặn, thường được lực lượng hải qu&acirc;n Iran &ldquo;ngầm cho ph&eacute;p&rdquo;.

Kết quả l&agrave; một hệ thống h&agrave;ng hải hai tầng r&otilde; rệt được tạo ra, bao gồm một tầng minh bạch, bị t&ecirc; liệt v&agrave; một tầng ngầm, linh hoạt, vẫn hoạt động hiệu quả.

Ch&iacute;nh điều n&agrave;y khiến nhiều ph&acirc;n t&iacute;ch thị trường trở n&ecirc;n sai lệch. Khi lưu lượng t&agrave;u ch&iacute;nh thức sụt giảm mạnh, nhiều người mặc định nguồn cung cũng giảm tương ứng.

Nhưng thực tế kh&ocirc;ng phải vậy. Xuất khẩu dầu của Iran hiện vẫn duy tr&igrave; ở mức khoảng 1,5-1,7 triệu th&ugrave;ng/ng&agrave;y, gần tương đương trước chiến tranh. Ri&ecirc;ng trong th&aacute;ng 3, ước t&iacute;nh đ&atilde; c&oacute; hơn 16 triệu th&ugrave;ng dầu được vận chuyển qua Hormuz trong điều kiện kiểm so&aacute;t n&agrave;y.

Hệ thống &ldquo;t&agrave;u b&oacute;ng tối&rdquo; đ&oacute; kh&ocirc;ng phải ngẫu nhi&ecirc;n m&agrave; c&oacute;. Tehran đ&atilde; x&acirc;y dựng n&oacute; trong nhiều năm, học hỏi từ ch&iacute;nh kinh nghiệm n&eacute; trừng phạt của Nga sau xung đột Ukraine. Cốt l&otilde;i của mạng lưới n&agrave;y l&agrave; sự mờ &aacute;m về quyền sở hữu, việc tắt hoặc thao t&uacute;ng t&iacute;n hiệu định vị AIS, c&ugrave;ng với hoạt động chuyển tải dầu giữa c&aacute;c t&agrave;u tr&ecirc;n biển.

C&aacute;c t&agrave;u n&agrave;y thường treo cờ tại những quốc gia c&oacute; quy định lỏng lẻo, thuộc sở hữu của c&aacute;c c&ocirc;ng ty &ldquo;vỏ bọc&rdquo; v&agrave; thường xuy&ecirc;n &ldquo;biến mất&rdquo; khỏi hệ thống theo d&otilde;i trong những giai đoạn nhạy cảm. Ngay từ đầu xung đột, đ&atilde; c&oacute; &iacute;t nhất 40 t&agrave;u tắt t&iacute;n hiệu định vị, con số n&agrave;y được cho l&agrave; c&ograve;n tăng l&ecirc;n đ&aacute;ng kể.

Mạng lưới n&agrave;y hoạt động như một chuỗi cung ứng ho&agrave;n chỉnh. Dầu được bơm từ c&aacute;c cảng Iran, đặc biệt l&agrave; đảo Kharg, sau đ&oacute; lưu trữ tạm thời tr&ecirc;n c&aacute;c t&agrave;u ngo&agrave;i khơi v&ugrave;ng Vịnh. Tiếp đến, ch&uacute;ng được chuyển tải qua lại giữa c&aacute;c t&agrave;u ở Ấn Độ Dương hoặc Đ&ocirc;ng Nam &Aacute;, trước khi tới tay người mua cuối c&ugrave;ng, chủ yếu l&agrave; Trung Quốc. Khi đến đ&iacute;ch, nguồn gốc dầu gần như kh&ocirc;ng thể truy vết.

Quy m&ocirc; của hệ thống n&agrave;y cũng lớn hơn nhiều so với những th&ocirc;ng tin từng được c&ocirc;ng bố. Ước t&iacute;nh c&oacute; &iacute;t nhất 25 t&agrave;u chở dầu Iran đang hoạt động như kho chứa nổi, xử l&yacute; h&agrave;ng chục triệu th&ugrave;ng kể từ khi xung đột bắt đầu. Tổng lượng dầu lưu trữ tr&ecirc;n biển c&oacute; thể l&ecirc;n tới 140 triệu th&ugrave;ng, vừa đ&oacute;ng vai tr&ograve; dự trữ chiến lược, vừa l&agrave; c&ocirc;ng cụ điều tiết nguồn cung.

Kh&ocirc;ng dừng lại ở đ&oacute;, Iran c&ograve;n ph&aacute;t triển c&aacute;c tuyến xuất khẩu thay thế, nổi bật l&agrave; cảng Jask b&ecirc;n vịnh Oman, với c&ocirc;ng suất gần 1 triệu th&ugrave;ng/ng&agrave;y, cho ph&eacute;p bỏ qua ho&agrave;n to&agrave;n eo biển Hormuz.

Sự kết hợp giữa kiểm so&aacute;t điểm nghẽn, kho nổi, tuyến thay thế v&agrave; logistics ngầm đ&atilde; tạo n&ecirc;n một m&ocirc; h&igrave;nh xuất khẩu &ldquo;lai&rdquo;, k&eacute;m hiệu quả hơn truyền thống, nhưng rất linh hoạt trong khủng hoảng.

C&acirc;u hỏi lớn đặt ra l&agrave;: v&igrave; sao hệ thống n&agrave;y chưa bị chặn đứng? C&acirc;u trả lời nằm ở một nghịch l&yacute; chiến lược. Mỹ v&agrave; c&aacute;c đồng minh muốn hạn chế nguồn thu của Iran, nhưng đồng thời hiểu rằng nếu loại bỏ ho&agrave;n to&agrave;n dầu Iran khỏi thị trường, gi&aacute; dầu c&oacute; thể tăng vọt v&agrave; g&acirc;y ra c&uacute; sốc kinh tế to&agrave;n cầu. Khi 15-20% d&ograve;ng chảy dầu v&agrave; LNG đ&atilde; bị gi&aacute;n đoạn v&igrave; Hormuz, dư địa chịu th&ecirc;m c&uacute; sốc gần như kh&ocirc;ng c&ograve;n.

Tuy nhi&ecirc;n, sự ổn định n&agrave;y chỉ l&agrave; tạm thời. Hệ thống t&agrave;u ngầm n&agrave;y tiềm ẩn nhiều rủi ro như t&agrave;u cũ, bảo dưỡng k&eacute;m, thiếu bảo hiểm. Một sự cố lớn c&oacute; thể lập tức l&agrave;m gi&aacute;n đoạn nguồn cung, g&acirc;y &ocirc; nhiễm m&ocirc;i trường v&agrave; k&eacute;o theo phản ứng mạnh từ c&aacute;c cường quốc.

Theo Oilprice

Diệp Vy

<a href="https://antt.nguoiduatin.vn/truoc-khi-ong-trump-tuyen-bo-chan-eo-bien-hormuz-iran-da-am-tham-gui-tin-vui-cho-the-gioi-bang-cach-nay-205260413163131185.htm">Link gốc</a>

Nhìn bề ngoài, thị trường dầu mỏ toàn cầu đang ở trong tình trạng “tê liệt” khi eo biển Hormuz gần như đóng cửa và nhiều nhà xuất khẩu vùng Vịnh buộc phải cắt giảm sản lượng. Nhưng nghịch lý là, dòng dầu vẫn chảy.
