Với loạt danh mục các dự án điện đang hiện hữu, Quảng Trị đang nắm giữ cơ hội trở thành trung tâm năng lượng quy mô lớn. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ nằm ở sản lượng điện mà còn ở khả năng thu hút công nghiệp sử dụng năng lượng, hình thành chuỗi cung ứng, tạo việc làm và gia tăng đóng góp cho ngân sách.
Năng lượng mở dư địa tăng trưởng cho Quảng Trị
Giai đoạn 2020-2025, công nghiệp là khu vực có tốc độ tăng trưởng bình quân cao nhất trong các ngành kinh tế của Quảng Trị, đạt 10,2%/năm. Trong đó, công nghiệp năng lượng ngày càng khẳng định vai trò khi tổng sản lượng điện phát ra trên địa bàn đạt hơn 3,6 tỷ kWh, tăng hơn 3,5 lần so với năm 2020.
Đến tháng 8/2026, toàn tỉnh có 39 dự án nguồn điện đang vận hành với tổng công suất 1.442,9 MW. Trong đó, điện gió có 24 dự án, công suất 1.102,2 MW; thủy điện có 11 dự án, công suất 181,5 MW và điện mặt trời có 4 dự án, công suất 159,2 MW.
Quy mô nguồn điện tăng lên cũng kéo theo những đóng góp trực tiếp cho kinh tế địa phương. Cụm Nhà máy điện gió B&T với tổng công suất 252 MW là một trong những dự án có đóng góp đáng chú ý. Năm 2025, cụm nhà máy sản xuất 578,28 triệu kWh, đạt doanh thu 1.231 tỷ đồng và đóng góp ngân sách 94,3 tỷ đồng. Năm 2026, doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu 1.208 tỷ đồng, nộp ngân sách khoảng 100-102 tỷ đồng.
Trong khi đó, Nhà máy điện gió AMACCAO Quảng Trị 1 sau gần 5 năm vận hành đã đóng góp khoảng 99 tỷ đồng vào ngân sách tỉnh trong giai đoạn 2021-2025.
Công nghiệp năng lượng đang đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của Quảng Trị. Ảnh: Đình Duy
Những kết quả này cho thấy các dự án năng lượng đang tạo ra nguồn thu từ hoạt động sản xuất, kinh doanh và đóng góp ngân sách. Tuy nhiên, giá trị kinh tế hiện chủ yếu đến từ hoạt động phát điện, trong khi khả năng lan tỏa sang các ngành sản xuất khác vẫn còn dư địa lớn.
Ở chiều tiêu thụ, nhu cầu điện của Quảng Trị cũng tăng theo quá trình phát triển kinh tế. Năm 2025, điện thương phẩm đạt 2.101,67 triệu kWh, tăng 2,91% so với năm trước. Trong 7 tháng đầu năm 2026, công suất phụ tải cực đại (Pmax) đạt 511,57 MW, tăng 22,43% so với năm 2025 và dự báo có thể đạt khoảng 792 MW vào năm 2030.
Nhu cầu tiêu thụ điện tăng mở ra dư địa để địa phương thu hút thêm các dự án sản xuất, chế biến và chế tạo. Trong bối cảnh chi phí năng lượng, tính ổn định của nguồn cung ngày càng được doanh nghiệp quan tâm, lợi thế về nguồn điện có thể trở thành một trong những yếu tố quan trọng trong quyết định lựa chọn địa điểm đầu tư.
Theo kịch bản tăng trưởng của tỉnh, công nghiệp được kỳ vọng tăng 30,21% trong 6 tháng cuối năm 2026, đóng góp 4,78 điểm phần trăm vào tăng trưởng GRDP. Riêng lĩnh vực sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí dự báo tăng 70,33%, đóng góp 4,13 điểm phần trăm vào tăng trưởng chung.
Đây là những chỉ tiêu theo kịch bản, phản ánh kỳ vọng của địa phương đối với vai trò của ngành năng lượng trong tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, để duy trì động lực này trong dài hạn, Quảng Trị cần mở rộng mối liên kết giữa sản xuất điện với các ngành kinh tế khác, thay vì chủ yếu dựa vào việc đưa nguồn điện lên hệ thống điện quốc gia.
Các dự án năng lượng sẽ là tiền đề để Quảng Trị thu hút thêm nhiều dự án đầu tư vào các khu kinh tế, khu công nghiệp trọng điểm. Ảnh: Đình Duy
Tại phiên thảo luận của Tổ đại biểu Quốc hội số 4 trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, ông Trần Vũ Khiêm, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị, cho biết địa phương hiện có 24 dự án điện gió đang vận hành với tổng công suất hơn 1.100 MW.
Theo ông Khiêm, vấn đề đặt ra là làm thế nào để Quảng Trị không chỉ trở thành trung tâm năng lượng tái tạo mà còn thu hút đầu tư, hình thành phụ tải mới và tạo giá trị gia tăng tại địa phương, đồng thời tiếp tục đóng góp nguồn cung cho hệ thống điện quốc gia.
Thực tế này cho thấy khoảng trống trong quá trình phát triển ngành năng lượng. Khi nguồn điện chủ yếu được đưa lên hệ thống điện quốc gia, giá trị giữ lại tại địa phương tập trung phần lớn ở hoạt động của các nhà máy, nghĩa vụ ngân sách và một số dịch vụ liên quan.
Ngược lại, nếu thu hút được các doanh nghiệp công nghiệp sử dụng điện, hình thành các cụm sản xuất và phụ tải tiêu thụ tại chỗ, nguồn năng lượng sẽ trở thành lợi thế để mở rộng đầu tư và gia tăng giá trị sản xuất.
Đưa nguồn điện thành lợi thế thu hút đầu tư
Để nâng cao hiệu quả kinh tế từ ngành năng lượng, Quảng Trị cần phát triển các dự án nguồn điện gắn với chuỗi công nghiệp, dịch vụ và logistics. Không chỉ thu hút doanh nghiệp đầu tư nhà máy điện, địa phương cần chủ động kết nối với các nhà đầu tư trong lĩnh vực chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ kỹ thuật.
Trung tâm Điện lực Quảng Trạch được kỳ vọng trở thành một trong những hạt nhân phát triển công nghiệp năng lượng tại khu vực phía Bắc tỉnh.
Theo ông Đỗ Thành Tài, Giám đốc Ban Quản lý dự án điện 2 (EVN), khi ba dự án Quảng Trạch I, II và III lần lượt đi vào vận hành, trung tâm sẽ bổ sung cho hệ thống điện quốc gia tổng công suất khoảng 4.500 MW.
Quy mô các dự án không chỉ thể hiện ở công suất phát điện mà còn ở nhu cầu lao động trong quá trình xây dựng và vận hành. Theo ông Tài, trong giai đoạn thi công cao điểm, các nhà thầu huy động khoảng 4.000 lao động tại Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I. Nhà máy Nhiệt điện LNG Quảng Trạch II dự kiến cần khoảng 2.500 lao động trong giai đoạn xây dựng, trong khi dự án Quảng Trạch III tiếp tục phát sinh nhu cầu lao động từ năm 2027.
Khi hoàn thành, Nhà máy Nhiệt điện LNG Quảng Trạch III được kỳ vọng mang lại động lực phát triển kinh tế - xã hội cho tỉnh Quảng Trị và khu vực Bắc Trung Bộ, với đóng góp ước tính khoảng 1.200 tỷ đồng/năm vào ngân sách, tạo việc làm cho lao động địa phương, thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ và thu hút thêm nhà đầu tư.
Đối với giai đoạn vận hành, Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch có định biên nhân sự khoảng 500 người. Chủ đầu tư ưu tiên tuyển dụng cán bộ, kỹ sư và lao động kỹ thuật tại địa phương, đồng thời tạo điều kiện đào tạo, phát triển chuyên môn.
Trung tâm Điện lực Quảng Trạch được kỳ vọng trở thành hạt nhân phát triển công nghiệp năng lượng tại khu vực phía Bắc Quảng Trị. Ảnh: EVN
Như vậy, tác động kinh tế của các dự án năng lượng được thể hiện ở hai giai đoạn. Trong quá trình xây dựng, dự án tạo nhu cầu lớn về nhân lực xây lắp, vận tải, cơ giới và cung ứng vật tư. Khi nhà máy vận hành, nhu cầu chuyển sang lao động kỹ thuật, quản lý, bảo dưỡng và các dịch vụ chuyên ngành.
Tuy nhiên, để giữ lại nhiều giá trị hơn tại địa phương, Quảng Trị cần phát triển đội ngũ doanh nghiệp có khả năng tham gia chuỗi cung ứng của các nhà máy, từ cung ứng vật tư, thiết bị, cơ khí đến sửa chữa và dịch vụ kỹ thuật. Công tác đào tạo lao động cũng cần gắn với nhu cầu thực tế của các dự án, thay vì chỉ dừng ở việc cung cấp nhân lực phổ thông trong giai đoạn xây dựng.
Xa hơn, nguồn điện ổn định có thể trở thành lợi thế để tỉnh thu hút các dự án chế biến, chế tạo, sản xuất vật liệu, thiết bị điện và công nghiệp hỗ trợ. Khi những ngành này phát triển, giá trị từ năng lượng sẽ được mở rộng sang công nghiệp, logistics, vận tải và các dịch vụ liên quan.
Đây là hướng đi có ý nghĩa trong bối cảnh Quảng Trị đặt mục tiêu phát triển đồng thời các trung tâm năng lượng, công nghiệp và logistics. Việc kết nối các dự án nguồn điện với khu công nghiệp, cụm sản xuất và hệ thống dịch vụ sẽ góp phần hình thành thêm phụ tải tại chỗ, đồng thời tạo thị trường cho các doanh nghiệp cung ứng và hỗ trợ công nghiệp.
Nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch ưu tiên sử dụng lao động địa phương, tạo điều kiện đào tạo, phát triển chuyên môn. Ảnh: Đình Duy
Theo thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu tại buổi làm việc với tỉnh Quảng Trị, động lực tăng trưởng của địa phương còn phụ thuộc nhiều vào các dự án năng lượng quy mô lớn. Tiến độ một số dự án trọng điểm như Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I, Thủy điện La Trọng và Điện gió LIG - Hướng Hóa 1 còn chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế.
Điều này đặt ra yêu cầu Quảng Trị phải song song tháo gỡ vướng mắc cho các dự án đang triển khai và kiểm soát chặt năng lực nhà đầu tư. Việc lựa chọn nhà đầu tư cần gắn với năng lực tài chính, kinh nghiệm và khả năng tổ chức thực hiện, tránh tình trạng dự án chiếm giữ quy hoạch nhưng chậm triển khai, làm lãng phí nguồn lực và cơ hội phát triển.
Với công suất nguồn điện đang vận hành và được quy hoạch đến năm 2030, Quảng Trị có cơ hội hình thành ngành kinh tế quy mô lớn, đóng góp vào sản xuất công nghiệp, ngân sách và tăng trưởng GRDP.
Tuy nhiên, quy mô nguồn điện mới chỉ là điều kiện ban đầu. Khả năng đưa các dự án vào vận hành, thu hút doanh nghiệp sử dụng năng lượng và hình thành chuỗi cung ứng công nghiệp mới là những yếu tố quyết định mức độ đóng góp của ngành này đối với nền kinh tế địa phương.
Quảng Trị không chỉ cần trở thành nơi sản xuất và cung cấp điện cho hệ thống quốc gia, mà còn phải biến lợi thế năng lượng thành sức hút đầu tư, tạo thêm việc làm và mở rộng không gian phát triển công nghiệp. Đây mới là thước đo quan trọng đối với mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng của địa phương.
Đình Duy